İngilizce Cümle Yapısı

Önsöz; burdaki konular basit geliyor olsa bile, özellikle konu içinde geçen bilinmeyen kelimelerin not alınması ve cümlelerin okunuşlarının dinlenip sesli bir şekilde tekrar edilmesi önemlidir, iyi dersler 🙂

Özellikle yeni öğrenmeye başlayanlar için İngilizce’de cümle oluştururken kelime sıralaması bazen kafa karıştırıcı olabiliyor. Mantığı basit olduğundan, pratik sayısı ne kadar fazla olursa akılda kalıcılığı o kadar hızlı olacaktır. İngilizce’de genel bir kelime sıralaması kuralı vardır ve bu kurala çoğunlukla uyulur. Kuralı şöyle ifade edebiliriz:

Özne + Fiil + Nesne

• Özne: Cümledeki işi yapan kişi veya şeydir. Örneğin: “John”, “The cat” (Kedi)
• Fiil: Cümlede yapılan eylemi ifade eder. Örneğin: “eats” (yer), “reads” (okur)
• Nesne: Fiilin etkilediği kişi veya şeydir. Örneğin: “a book” (bir kitap), “the fish” (balık)

Örneğin,
John reads a book. (John bir kitap okur.)

cümlesinde “John” özne, “reads” fiil ve “a book” da nesnedir.
I eat an apple. (Bir elma yerim.)

Bu basit yapı, genellikle İngilizce cümlelerin çoğunda geçerlidir ve bu yapıya uymak genellikle doğru cümle oluşturmanıza yardımcı olacaktır. Tabii ki, bazen başka unsurlar da cümleye dahil olabilir. Bir cümlede özne, fiil, nesne, zarf, edat, yer belirteci gibi daha fazla öğe varsa, bu öğeler genellikle aşağıdaki gibi sıralanır:
Özne + Zaman Zarfı + Diğer Zarflar + Fiil + Nesne + Edat + Yer/Zaman Belirteci.
Bu cümle yapısına uyan bir örnek:
John (Özne) usually (Zarf) quietly (Zarf) reads (Fiil) a book (Nesne) in the library (Yer Belirteci). (John genellikle sessizce kütüphanede bir kitap okur.)

We (Özne) usually (Zarf) have (Fiil) breakfast (Nesne) at home (Yer Belirteci) every morning (Zaman Belirteci) (Biz genellikle her sabah evde kahvaltı yaparız.)


Not: “at”, “in”, “on”, “under”, “between” kelimeleri birer edattır. Edatlar genellikle bir isim, zamir veya isim cümleciğinin önünde yer alır. Böylece “yer belirteci” veya “zaman belirteci” oluşturulmuş olur.

Dilin esnekliği ve çeşitli dil bilgisi yapıları, farklı cümle düzenlemelerine izin verir. Bu yüzden cümle yapıları konusunda kesin ve katı kurallar yoktur. Çeşitli cümle yapılarına aşina olmak önemlidir. Şimdilik Özne + Fiil + Nesne formülü işimize yarayacaktır.

Birkaç öğe ile örnekleri artıralım:

• Zaman Belirteçleri: Cümleye ne zaman gerçekleştiğini belirtir. Genellikle cümlenin başında veya sonunda yer alırlar. Örneğin, “Yesterday, John read a book.” (Dün, John bir kitap okudu.)
  
  veya
  “John read a book yesterday.” (John dün bir kitap okudu.)
  “John“: Özne
  “read“: Fiil
  “a book“: Nesne
  “yesterday“: Zaman Belirteci
  Bu cümlede, “John” öznedir ve eylemi gerçekleştiren kişidir. “read” fiildir ve öznenin yaptığı eylemi temsil eder. “a book” nesnedir ve fiilin etkilediği objeyi belirtir. “yesterday” bir zaman belirteci olup, öznenin fiili ne zaman gerçekleştirdiğini belirtir.
  
  “I usually wake up at 7am.” (Ben genellikle saat 7’de uyanırım.)
  
  “I” – özne (subject)
  “usually” – zarf (adverb), burada belirli bir eylemin ne sıklıkta yapıldığını ifade eder.
  “wake up” – fiil (verb), eylemi anlatır, burada öznenin ne yaptığını belirtir.
  “at 7am” – zaman belirteci (Prepositional Phrase), eylemin ne zaman gerçekleştiğini belirtir.
  Bu nedenle, cümlenin yapısı şu şekildedir: Özne + Zarf + Fiil + Zaman Belirteci.
  
  Not: Zarfların cümle içindeki konumları biraz daha esnektir. Ama belirli zarf türlerinin (örneğin sıklık zarfları gibi) cümle içerisinde genellikle belirli bir konumları vardır. Örneğin, “always”, “never”, “usually”, “sometimes”, “rarely” ve “often” gibi sıklık zarfları genellikle özne ile fiil arasında yer alır.
  
  
• Yer Belirteçleri: Cümlede bir eylemin nerede gerçekleştiğini belirtir. Genellikle cümlenin sonunda yer alırlar. Örneğin,
  “John read a book at the library.” (John, kütüphanede bir kitap okudu.)
  
  “John“: Özne
  “read“: Fiil
  “a book“: Nesne
  “at“: Edat
  “at the library“: Yer Belirteci
  
  “They often study together in the library.” (Onlar sıklıkla kütüphanede birlikte ders çalışırlar.)
  
  “They” – özne (subject), eylemi gerçekleştiren kişiyi ya da kişileri ifade eder.
  “often” – zarf (adverb), eylemin ne sıklıkla yapıldığını belirtir.
  “study” – fiil (verb), eylemi anlatır.
  “together” – zarf (adverb), eylemin nasıl gerçekleştiğini belirtir.
  “in” – edat
  “in the library” – yer belirteci (prepositional phrase), eylemin nerede gerçekleştiğini belirtir.
  Bu nedenle, cümlenin yapısı şu şekildedir: Özne + Zarf + Fiil + Zarf + Yer Belirteci.
  
  Not: “together” kelimesi cümlenin başka yerlerinde de kullanılabilir ve bu durum cümlenin anlamını büyük ölçüde değiştirmez. Ancak, kullanıldığı yer cümlenin tonunu ve vurgusunu hafifçe değiştirebilir. Birkaç örnek:
  “Together, they often study in the library.” (Birlikte, genellikle kütüphanede ders çalışırlar.)
  Burada, “together” kelimesi cümlenin başına taşındı ve bu durum cümlede “Birlikte ders çalışma” durumunun vurgulanması amaçlanmıştır.
  “They study together, often in the library.” (Birlikte ders çalışırlar, genellikle kütüphanede.)
  Bu durumda, “together” kelimesi “study” kelimesinden hemen sonra ve “often” kelimesinden önce kullanıldı. Bu durumda, öncelikle “birlikte ders çalışma” durumu vurgulanır, daha sonra genellikle bunun kütüphanede olduğu belirtilir.
  “They study in the library, often together.” (Kütüphanede ders çalışırlar, genellikle birlikte.)
  Bu cümlede, “together” kelimesi cümlenin sonuna taşındı ve bu durumda, ders çalışmanın genellikle birlikte yapıldığı vurgulanır.
  
  
• Soru Cümleleri: Soru cümleleri, kelime sıralamasını değiştirebilir. Örneğin,
  “Does John read a book?” (John bir kitap okur mu?)
  
  Burada yardımcı fiil “does” cümlenin başına gelir ve asıl fiil “read” ise öznenin hemen arkasına yerleştirilir.
  “Does“: Yardımcı fiil
  “John“: Özne
  “read“: Fiil
  “a book“: Nesne
  
  “Who is your English teacher?” (İngilizce öğretmenin kim?)
  
  “Who“: Soru zamiri
  “is“: Yardımcı fiil
  “your“: İyelik zamiri
  “English teacher“: Nesne
  
  “What do you do in your free time?” (Boş zamanlarında ne yaparsın?)
  
  “What“: Soru zamiri
  “do“: Yardımcı fiil (geniş zamanda; soru ve olumsuz cümlelerde kullanılan yardımcı fiil)
  “you“: Özne
  “do“: Ana fiil
  “in“: Edat
  “in your free time“: Zaman belirteci
  
  
• Olumsuz Cümleler: Örneğin,
  “I don’t have a cat.” (Benim bir kedim yok.)
  
  “I” – Özne (Subject)
  “don’t” – Yardımcı fiil (Auxiliary verb)
  “have” – Ana fiil (Main verb)
  “a” – Belirsiz artikel (Indefinite article): “a” kelimesi, bir şeyin belirli olmadığını ifade eder. “bir” anlamına gelir.
  “cat” – Nesne (Object)
  
  She doesn’t like coffee. (O, kahve sevmez.)
  
  “She” – Özne (Subject)
  “doesn’t” – Yardımcı Fiil (Auxiliary Verb)
  “like” – Ana Fiil (Main Verb)
  “coffee” – Nesne (Object)